De afkorting PMR beperkt zich niet tot rolstoelgebruikers. Het omvat elke persoon wiens mobiliteit tijdelijk of permanent beperkt is door een motorische, sensorische of cognitieve beperking, door leeftijd, zwangerschap of het vervoeren van zware voorwerpen. Deze brede definitie, die begin jaren 2000 in het Europees recht is vastgesteld, heeft directe gevolgen voor de wettelijke verplichtingen die rusten op de ERP, de openbare weg en de huisvesting in Frankrijk.
Digitale toegankelijkheid voor PMR: het regelgevende blinde vlek
We zien een enorme kloof tussen de toegankelijkheidseisen van de gebouwde omgeving en die van de digitale wereld. Twintig jaar na de wet van 11 februari 2005 is slechts 7 % van de online openbare diensten toegankelijk voor mensen met een handicap. Het probleem raakt direct de PMR: een persoon met beperkte mobiliteit die zich niet naar het prefectuur kan verplaatsen, is afhankelijk van online procedures, maar deze platforms voldoen niet aan de normen voor digitale toegankelijkheid.
De verenigingen identificeren deze digitale uitsluiting als een centraal probleem. Een slecht gemarkeerd formulier, onvoldoende contrast of het ontbreken van navigatie met het toetsenbord belemmeren een rolstoelgebruiker of een slechtziende persoon om hun administratieve taken uit te voeren. De fysieke toegankelijkheid van openbare ruimtes verbetert, maar de administratieve autonomie blijft geblokkeerd door de digitale wereld.
Om de definitie van pmr en beperkte mobiliteit verder te verkennen, moet deze digitale dimensie worden geïntegreerd, die aan de meeste analyses over de gebouwde omgeving en de openbare weg ontsnapt.
MaPrimeAdapt’ en financiering van woningaanpassingen
Het systeem MaPrimeAdapt’, gelanceerd in 2024, verandert het economische model van toegankelijkheidswerken in de particuliere woning. Deze staatssteun financiert de aanpassing van woningen voor ouderen en mensen met een handicap, met een vergoedingspercentage dat kan oplopen tot 70 % van de kosten van de werkzaamheden, afhankelijk van het inkomen van het huishouden.
De in aanmerking komende aanpassingen komen precies overeen met de behoeften van de PMR:
- Installatie van een drempelloze douche ter vervanging van een badkuip, waardoor het overstappen, wat een groot valrisico vormt, wordt geëlimineerd
- Verbrede deuropeningen om de doorgang van een rolstoel of een looprek mogelijk te maken
- Plaatsing van steunen en leuningen in transferzones (toiletten, badkamer, trappen)
- Motorisering van rolluiken voor mensen wiens mobiliteit van de bovenste ledematen beperkt is
MaPrimeAdapt’ kan worden gecombineerd met de belastingvermindering voor woningaanpassing en het verlaagde btw-tarief van 5,5 % op toegankelijkheidswerken. We raden aan om de geschiktheid te controleren voordat de werkzaamheden worden gestart, omdat de combinatie van deze drie regelingen de eigen bijdrage aanzienlijk vermindert.
Verschil tussen PMR en persoon met een handicap: gevolgen voor de verplichtingen van ERP
De verwarring tussen PMR en gehandicapte personen blijft bestaan, ook bij de beheerders van ERP. Het onderscheid heeft directe wettelijke gevolgen. De term PMR omvat een veel bredere reikwijdte dan de handicap die door de MDPH wordt erkend: een persoon met een kinderwagen, een reiziger met zware bagage, een oudere zonder administratieve erkenning van een handicap zijn PMR in de regelgevende zin.
De toegankelijkheidseisen voor instellingen die het publiek ontvangen, zijn van toepassing ten behoeve van alle PMR, niet alleen van de houders van een mobiliteitskaart. Een winkel die een toegangsramp installeert, voldoet aan de behoeften van een rolstoelgebruiker, maar ook van een ouder met een kinderwagen of een persoon met krukken na een breuk.
De toegankelijkheidsnormen voor ERP zijn gericht op de PMR-reikwijdte, niet alleen op de motorische handicap. De doorgangbreedtes, de hoogtes van balies, de contrasterende bewegwijzering en de geleidelijnen zijn afgestemd op verschillende typen beperkte mobiliteit: motorisch, visueel, auditief, cognitief.
Openbare weg en openbare ruimtes: evoluerende eisen
De regelgeving omtrent de toegankelijkheid van openbare ruimtes is recent versterkt met verplichtingen met betrekking tot verlaagde trottoirs, podotactiele lijnen bij voetgangersoversteekplaatsen en toegankelijk straatmeubilair. Gemeenten moeten deze eisen integreren in hun wegenbouwplannen.
Het openbaar vervoer vormt een kritieke schakel. Toegankelijke bushaltes, verhoogde perrons en geluids- en visuele aankondigingen in het vervoersnetwerk bepalen de mobiliteitsketen. Een onderbreking van de toegankelijkheid op één schakel maakt de hele reis onbruikbaar voor een rolstoelgebruiker of een slechtziende gebruiker.
Toegankelijke woning: verder dan de PMR-badkamer
De toegankelijkheid van een woning beperkt zich niet tot de aangepaste badkamer. We zien dat aanpassingsprojecten vaak drie technische punten onderschatten:
- De binnencirculatie: een gang van minder dan 90 cm breed maakt het niet mogelijk om met een rolstoel om te draaien, zelfs niet met een perfect uitgeruste badkamer
- De toegang tot de woning zelf: een drempel van meer dan 2 cm of het ontbreken van een voldoende platform voor de deur blokkeert de autonomie vanaf de ingang
- De ergonomie van de keuken: hoogte van het werkblad, toegang onder de gootsteen voor een rolstoel, bedieningselementen van de kookplaten aan de voorkant
Een globale diagnose van de woning vóór de werkzaamheden voorkomt gedeeltelijke aanpassingen die obstakels in stand houden. De PMR-aanpassing van een woning moet worden gezien als een parcours, kamer voor kamer, van de ingang tot de leefruimtes.
Het regelgevend kader, de financiële steun en de technische normen vormen een samenhangend geheel, maar hun toepassing blijft gefragmenteerd. Beperkte mobiliteit betreft een aanzienlijk deel van de Franse bevolking, ver voorbij alleen de permanente motorische handicap. Het integreren van de digitale dimensie, de financiering van de werkzaamheden en de logica van de mobiliteitsketen maakt het mogelijk om de puur normatieve lezing van het onderwerp te overstijgen.