Een rechtszaak winnen betekent niet automatisch dat je de kosten die je hebt gemaakt om je te verdedigen terugkrijgt. De honoraria van de advocaat, bijvoorbeeld, maken geen deel uit van de kosten die de verliezende partij automatisch moet vergoeden. Dit is precies de rol van artikel 700 van het burgerlijk procesrecht: het stelt de rechter in staat om een partij te bevelen de gerechtelijke kosten die door de andere partij zijn gemaakt, bovenop de klassieke kosten, te compenseren.
Onherroepelijke kosten en kosten: het onderscheid dat alles verandert
Voordat we het over artikel 700 hebben, is het belangrijk te begrijpen wat de wet onder kosten verstaat. Dit zijn de proceskosten die in de wet zijn opgesomd: griffiekosten, vergoedingen voor deurwaarders, kosten voor expertise die door de rechter is bevolen. De terugbetaling is automatisch voor de winnende partij.
De honoraria van de advocaat vallen hier echter niet onder. We noemen ze onherroepelijke kosten, precies omdat ze niet automatisch terug te vorderen zijn. Artikel 700 bestaat om dit onevenwicht te corrigeren: het geeft de rechter de bevoegdheid om een schadevergoeding toe te kennen die geheel of gedeeltelijk deze kosten dekt.
Om goed te begrijpen wat de implicaties zijn van artikel 700 van het burgerlijk wetboek, moet je onthouden dat deze schadevergoeding nooit automatisch is. Het is afhankelijk van een uitdrukkelijk verzoek van de betrokken partij en de beoordeling door de rechter.
Discretionaire bevoegdheid van de rechter: hoe het bedrag wordt vastgesteld
Je vraagt je misschien af hoe een rechter het bedrag bepaalt dat wordt toegekend op basis van artikel 700? Er is geen wettelijk tarief dat hij moet volgen. De tekst laat hem een discretionaire bevoegdheid gebaseerd op billijkheid.
Concreet evalueert de rechter verschillende elementen voordat hij het bedrag vaststelt:
- De economische situatie van de veroordeelde partij: een persoon met bescheiden inkomsten zal niet op dezelfde manier worden behandeld als een groot bedrijf
- Het gedrag van de partijen tijdens de procedure: een partij die veel uitstelmanoeuvres heeft gepleegd, kan een hoger bedrag opgelegd krijgen
- De complexiteit van het geschil en de hoeveelheid juridische arbeid die het heeft vereist
De rechter kan ook elke schadevergoeding weigeren, zelfs als een partij deze aanvraagt. Hij kan ook een schadevergoeding toekennen aan de verliezende partij in uitzonderlijke situaties, wanneer billijkheid dat vereist.
Besluit van 2022 en rechtsbijstand: een onbekende ondergrens
De samenhang tussen artikel 700 en rechtsbijstand is een punt dat de meeste juridische gidsen oppervlakkig behandelen. Het besluit nr. 2022-245 van 25 februari 2022 heeft echter een opmerkelijke wijziging geïntroduceerd.
Wanneer de winnende partij gebruikmaakt van rechtsbijstand (volledig of gedeeltelijk), wordt haar advocaat gedeeltelijk door de staat betaald. Voor 2022 kon de rechter elk bedrag toekennen op basis van artikel 700, inclusief een belachelijk laag bedrag.
Sinds dit besluit kan het bedrag dat aan de advocaat wordt toegekend niet lager zijn dan het door de staat bijgedragen deel, vermeerderd met 50 %. Deze wettelijke ondergrens garandeert een minimumvergoeding aan de advocaat die een rechtzoekende verdedigt die door de staat wordt geholpen. In de praktijk verandert dit de situatie voor advocaten die zaken aannemen in het kader van rechtsbijstand.
Twee mogelijke begunstigden, twee verschillende logica’s
Artikel 700 maakt in feite onderscheid tussen twee situaties. De rechter kan de partij of haar advocaat rechtstreeks vergoeden, afhankelijk van of de rechtzoekende al dan niet gebruikmaakt van rechtsbijstand.
Als je geen rechtsbijstand ontvangt, ben jij als partij degene die de schadevergoeding ontvangt. Je houdt het om je kosten te compenseren.
Als je gebruikmaakt van rechtsbijstand, kan de rechter het bedrag rechtstreeks aan je advocaat toekennen, op voorwaarde dat deze afstand doet van het door de staat bijgedragen deel. Deze twee regimes bestaan naast elkaar binnen hetzelfde artikel, maar volgen eigen regels.
Verzoek om artikel 700: de concrete fouten die je moet vermijden
Het verzoek om schadevergoeding op basis van artikel 700 moet in je schriftelijke conclusies worden opgenomen. De rechter kan dit niet ambtshalve toekennen: zonder uitdrukkelijk verzoek, geen schadevergoeding, zelfs niet als je overwinning totaal is.
Verschillende fouten komen vaak voor:
- Vergeten het verzoek in de processtukken te formuleren, in de veronderstelling dat de rechter er zelf aan zal denken
- Geen enkele bewijsstuk van de gemaakte kosten overleggen (facturen van de advocaat, kosten van particuliere expertise, verplaatsingen in verband met de rechtszaak)
- Een bedrag vragen dat losstaat van de realiteit van het dossier, wat de rechter kan leiden tot het drastisch verlagen van het bedrag of het weigeren ervan
In hoger beroep kan het verzoek voor de eerste keer worden ingediend, zelfs als het niet in eerste aanleg was gepresenteerd. Dit punt wordt vaak genegeerd door rechtzoekenden die denken dat ze “de kans hebben gemist”.
Incasso bij niet-betaling
De beslissing van de rechter die een bedrag toekent op basis van artikel 700 heeft executoriale kracht. Als de veroordeelde partij niet spontaan betaalt, kun je een deurwaarder inschakelen om gedwongen betaling te verkrijgen, net als bij elke andere gerechtelijke vordering.
De wettelijke rente loopt over dit bedrag onder dezelfde voorwaarden als over het hoofdsom van de schuld, in overeenstemming met de regels van het burgerlijk wetboek.
Artikel 700 blijft een instrument voor herbalancering, geen mechanisme voor volledige terugbetaling. Het verkregen bedrag dekt zelden de totale honoraria die zijn gemaakt. Dit verschil vanaf het begin van een procedure te anticiperen, stelt je in staat om je budget en verwachtingen ten aanzien van de rechtszaak beter af te stemmen.